Nazım Hikmet 3 yıldan fazla kaldığı Rusya'dan, Türkiye'ye dönerken bir çoklarının iddia ettiği gibi, dönüş sebeplerinin başında aile hasreti, yurt sevgisi bulunduğu kuyruklu yalandır. O artık tahsil gördüğü ihtilal üniversitesinde, ihtilalin metodlarını öğrenen, tecrübeli bir ihtilalci gibi yetiştiğine inanarak, Türkiye'de ise ortamın müsait olduğunu hayal ederek yola çıkmıştı.

Bu mevzuda hiç şüphesiz en iyi, en doğru bilgiye sahip kişi, O' nunla Moskova'ya kaçan  aynı üniversitede tahsil gören Vala Nurettin' dir.  Öyle ise herşeyden önce onu dinleyelim:

"Bir Hintli arkadaşı Nazım'ın hayatını etkiledi. Sonradan Hint komünist partisinde yüksek bir mevki aldığını öğrendiğimiz SAFTER' di bu.. Durmadan kitap okur, fakat öğrendiklerini kendine helal etmez, bir nevi oburluk sayardı. Başkalarının nasibini yutuyormuş, fazla şişmanlıyormuş gibisine.. Nazım'a dert yanarak

- Biz burada manevi tüketiciler durumundayız. derdi. Memleketlerimize gidip manevi üretici olmanın yoluna bakmalı..

Nasılmış yani? Tahsil yetermiş. Politikaya atılmalı, haksızlıkları yenmeli, dünyanın nizamını bir an önce düzeltmeliymiş.. Nazım birdenbire toparlandı:

- Ben gidiyorum. dedi.

- Nereye?

- Türkiye'ye dönüyorum. Türkiye'ye dönmüştü ailesiyle. Ahmet Cevdet ve Şevket Süreyya zaten yurda dönmüşlerdi. Bense son merhale olan Lektör grubunu bitirmek azmindeydim. Yarı bırakmak istemiyordum. Öğretmenler kadrosundaydım. Üstelik yeni evlenmiştim. Kızım Süreyya doğmak üzereydi. Onları da Türkiye'ye getirmek azmindeydim. Nazım'la garda vedalaştık. O da Sovyet memleketleriyle bir şiiriyle vedalaştı.

Meşrutiyet jöntürkleri nasıl 1789 Fransız İhtilalini milletlerarası yönüyle benimsemişlerse, Nazım' da 1917 ihtilalini öyle milletlerarası yönüyle benimsemişti. Bu ruhi haletini yansıtan mısralarını uzun bir poeminden naklediyorum: